पळसपूर येथे नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पांतर्गत पहिली ‘शेती शाळा’ उत्साहात संपन्न

हिमायतनगर / विष्णु जाधव

नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पांतर्गत हिमायतनगर कृषी विभागाच्या मार्गदर्शनाखाली पळसपूर येथे पहिल्यांदाच ‘शेती शाळे’चे आयोजन करण्यात आले. आधुनिक शेती तंत्रज्ञान, रोग-किड व्यवस्थापन आणि नैसर्गिक व जैविक शेतीच्या माध्यमातून उत्पादन वाढविण्याच्या उद्देशाने आयोजित करण्यात आलेल्या या उपक्रमाला शेतकऱ्यांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. या शेती शाळेत १७० हून अधिक शेतकऱ्यांनी सहभाग नोंदविला. सध्या खरीप हंगामातील सोयाबीन पिकावर विविध रोग व किडींचा प्रादुर्भाव होत असल्याने शेतकऱ्यांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर शेती शाळेत सोयाबीनवरील येल्लो मोझॅक व्हायरस, पांढरी माशी तसेच अतिवृष्टीमुळे पिके पिवळी पडण्याची समस्या यावर कृषी तज्ज्ञांकडून शास्त्रीय पद्धतीने मार्गदर्शन करण्यात आले. रोग-किडींची लक्षणे ओळखणे, प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे आणि वेळेत योग्य व्यवस्थापन करणे याबाबत शेतकऱ्यांना सविस्तर माहिती देण्यात आली.

रासायनिक खते व कीटकनाशकांच्या वाढत्या खर्चामुळे शेतीचा उत्पादन खर्च वाढत आहे. त्यामुळे जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी तसेच कमी खर्चात अधिक उत्पादन मिळविण्यासाठी नैसर्गिक व जैविक शेतीचा अवलंब करण्याचे आवाहन करण्यात आले. जमिनीचे आरोग्य, सेंद्रिय घटकांचे संवर्धन आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनांचा योग्य वापर याबाबतही शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करण्यात आले. शेती शाळेचे वैशिष्ट्य म्हणजे केवळ तोंडी मार्गदर्शन न करता शेतकऱ्यांना प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकातून माहिती देण्यात आली. खोडमाशी व चक्रीभुंगा यांसारख्या किडींच्या नियंत्रणासाठी दशपर्णी अर्क व लिंबोळी अर्क तयार करण्याची आणि त्याचा योग्य वापर करण्याची पद्धत प्रत्यक्ष दाखविण्यात आली.

यासोबतच फेरोमन ट्रॅप आणि चिकट सापळे शेतात कसे लावावेत, त्यांचा उपयोग किडींचे निरीक्षण व नियंत्रण करण्यासाठी कसा करावा, याचेही प्रात्यक्षिक देण्यात आले. त्यामुळे शेतकऱ्यांना कमी खर्चातील प्रभावी कीड व्यवस्थापनाच्या उपाययोजनांची माहिती मिळाली. या कार्यक्रमासाठी हनुमंत नंदनवार कृषी अधिकारी सहाय्यक, साईनाथ अन्नछत्रे पोखरा समन्वयक आणि कल्याण वानखेडे कृषी मित्र उपस्थित होते. त्यांनी शेतकऱ्यांच्या विविध प्रश्नांना उत्तरे देत आधुनिक व शास्त्रीय पद्धतीने शेती करण्याचे आवाहन केले.

शेती शाळेच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन थेट त्यांच्या शेतीशी संबंधित समस्यांवर मिळाल्याने हा उपक्रम अत्यंत उपयुक्त ठरला. बदलत्या हवामानामुळे निर्माण होणाऱ्या समस्या, पिकांवरील रोग-किडींचे व्यवस्थापन, नैसर्गिक शेती आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर याबाबत शेतकऱ्यांचे ज्ञान वाढण्यास मदत झाली.

“निरोगी जमीन, कमी खर्चाची शेती आणि चांगले उत्पादन” या उद्देशाने अशा शेती शाळांचे आयोजन सातत्याने झाले, तर शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती मिळून शेती अधिक शाश्वत व उत्पादनक्षम होण्यास मदत होईल, असा विश्वास कृषी विभागाकडून व्यक्त करण्यात आला. पळसपूर येथे झालेल्या या पहिल्या शेती शाळेला मिळालेला १७० हून अधिक शेतकऱ्यांचा प्रतिसाद हा शेतकऱ्यांचा आधुनिक व नैसर्गिक शेतीकडे वाढता कल दर्शविणारा ठरला.